Tổng chiều dài đê của nước ta là hơn 13.200 km đê, trong đó có 10.600 km đê sông, 2600 km đê biển và 2500 đê đặc biệt.  Để đáp ứng việc phòng chống lụt bão, các tuyến đê này đều cần phải tu bổ, nâng cấp. Tuy nhiên, công tác đầu tư, xây dựng và tu bổ, nâng cấp đê điều nhiều địa phương đều đang phải gặp rất nhiều khó khăn.

Thiếu kinh phí cho công tác đê điều

Với 24 tuyến đê dài 240 km, Hải phòng là địa phương có chiều dài đê sông và đê biển lớn thứ hai trong cả nước. Tất cả 24 tuyến đê này đều có những điểm xung yếu cần phải tu bổ gia cố hàng năm. Tuy nhiên, công tác này đang phải triển khai cầm chừng do thiếu vốn đầu tư.

Tuyến đê Tả Lạch Chay là tuyến đê sông suy yếu cần được đầu tư cấp bách nhất tại Hải Phòng. Đầu năm ngoái, nguồn ngân sách trung ương và thành phố đã duyệt đầu tư 400 tỷ đồng cho tuyến đê này. Nhưng đến giữa năm nay, công tác đầu tư chỉ dừng lại ở lập dự án và thiết kế kỹ thuật do ngân sách chỉ duyệt chi 4 tỷ đồng.

                                                    Tuyến đê xung yếu ở Hải Phòng

Ông Lê Văn Hiến, Phó GĐ Sở NN-PTNN Hải Phòng cho biết: “Ngân sách của Bộ và thành phố đã chú ý đầu tư nhưng do nguồn kinh phí còn hạn hẹp nên nhiều tuyến đê xung yếu, đặc biệt là cống dưới đê bị xung yếu và một số tuyến đê biển cũng chưa được đầu tư. Công tác tu bổ vẫn chưa ngang tầm với hệ thống tu bổ đê điều trong mùa mưa bão.”

Sự chậm trễ này làm công tác phòng chống lụt bão ở Hải Phòng trong năm nay và những năm sau gặp rất nhiều khó khăn.

Theo ông Trần Quang Hoài, Cục trưởng Cục Quản lý Đê điều và PCLB, không chỉ ở Hải Phòng, thiếu kinh phí trong công tác xây dựng, tu bổ, nâng cấp đê là tình trạng chung ở hầu hết các địa phương có đê ở nước ta.

Chính phủ đã phê duyệt hai chương trình lớn, thứ nhất là chương trình nâng cấp đê biển, từ Quảng Ninh đến Quảng Nam và Quảng Ngãi đến Kiên Giang. Thứ hai là chương trình nâng cấp đê sông tại 19 tỉnh có đê được phân cấp, với tổng kinh phí là hơn 50 nghìn tỷ, kéo dài từ nay đến năm 2020.

Với tình trạng hệ thống đê điều như hiện nay thì mức kinh phí tập trung cho công tác tu bổ, nâng cấp đê điều chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra. Ví dụ như tuyến đê  biển  từ Quảng Ninh đến Quảng Nam, chúng ta hiện nay mới chỉ đạt 30% kinh phí, trong khi đúng theo kế hoạch thì hết năm 2010 phải hoàn thành chương trình này

                                  Hải Phòng có 110 km đê biển cần được nâng cấp

Ngoài những chương trình Dự án nâng cấp đê sông, đê biển này thì hàng năm, chính phủ có các chương trình duy tu, bảo dưỡng cũng như là tu bổ đê điều thường xuyên với mức kinh phí là trên dưới là 200 tỷ. Với tổng chiều dài đê của nước ta lớn như vậy thì mức kinh phí này là chưa đáp ứng được yêu cầu.

Hiện nay, hệ thống đê điều của nước ta chỉ chống chịu được bão cấp 9, với tần suất mức thủy triều tối đa là 5%. Điều này cũng là do nguồn kinh phí hạn hẹp.

Ông Hoài cho biết: “ Nguyên nhân của tình trạng thiếu kinh phí cho các công tác xây dựng, tu bổ, nâng cấp hệ thống đê điều chủ yếu do các điều kiện khách quan. Do điều kiện kinh tế của ta chịu tác động của kinh tế thế giới và của thiên tai. Nhất là 2009, 2010, chúng ta chịu thiên tai rất lớn, nên đầu tư nguồn kinh phí lớn vào khôi phục sản xuất, khôi phục cơ sở hạ tầng ở miền Trung. Điều này đã ảnh hưởng đến việc bố trí kinh phi vào công tác đê điều."

Bên cạnh vấn đề thiếu kinh phí thì những vướng mắc trong khâu giải phóng mặt bằng cũng là một nguyên nhân quan trọng khiến không ít dự án nâng cấp, tu bổ các tuyến đê trọng yếu đang bị chậm tiến độ.

Khó khăn trong giải phóng mặt bằng

1 km trong tổng số hơn 4 km của tuyến đê biển số 7, chạy qua địa phận xã Thái Thượng, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình từ năm 2008 tới nay vẫn chưa được thi công. Các loại vật liệu đã được tập kết, nhưng đành để đống cho cỏ mọc um tùm. Còn nhà quản lý công trình thì đã đóng cửa gần 3 năm nay.

                                Vật liệu dùng để xây tuyến đê biển số 7 ở xã Thái Thượng

Theo những người dân ở đây, thì do tuyến đê này quy hoạch đi qua khu dân cư, nên phải thực hiện đền bù đất nông nghiệp. Tuy nhiên do chưa thỏa thuận được giá đền bù, nên tuyến đê không thể được xây dựng.                        

Hiện nay, các dự án đầu tư xây dựng cơ bản chậm trễ hầu như là do khó khăn trong giải phóng mặt bằng. Theo ông Hoài, do chỉ trong những năm gần đây, chúng ta mới tiến hành rà soát quy hoạch hệ thống đê điều. Vì vậy, nhiều tuyến đê điều đi qua khu dân cư, thậm chí đê còn lấn vào khu dân cư. Khi người dân không đồng ý thỏa thuận thì việc giải phóng mặt bằng gặp rất nhiều khó khăn.

Ngoài ra, nhiều địa phương cấp sổ đỏ tận vào trong hành lang chỉ giới bảo vệ đê, nên gây khó khăn trong công tác tu bổ, nâng cấp đê điều.

Bên cạnh việc thiếu kinh phí, thiếu mặt bằng thì khâu thiết kế, thi công các tuyến đê còn tồn tại nhiều vấn đề. Theo ông Hoài, trước hết là do đơn vị tư vấn để thiết kế chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu. Còn về vấn đề thi công thì nhiều nhà thầu ở các địa phương chưa thi công được những công trình đủ chất lượng.

Hành lang bảo vệ đê bị xâm phạm

Trong khi tiến độ nâng cấp, tu bổ nhiều tuyến đê diễn ra chậm chạp thì không ít tuyến đê hiện nay lại đang tiếp tục xuống cấp vì hành lang bảo vệ đê bị xâm phạm một cách nghiêm trọng.

Từ khi có Luật đê điều được ban hành đến nay, từ 1/7/2007, thống kê có 5934 vụ vi phạm ở 19 tỉnh thành phố có đê cấp 3. Trong đó chỉ xử lý được một số lượng rất khiêm tốn là 831 vụ, còn số còn lại 5103 vụ.Tại điều 43 và 39 của Luật đê điều đã ghi rất rõ trách nhiệm của các cấp, các ngành, các lực lượng chuyên trách trong khi lập biên bản, xử lý vi phạm đê điều.

                                  Đoạn đê bị xuống cấp ở xã Chân Lý, Lý Nhân, Hà Nam

Qua kiểm tra của Cục Quản lý Đê điều và PCLB thì hầu hết các lực lượng chuyên trách đã lập biên bản, báo cáo cho các cấp chính quyền. Nhưng các đơn vi được báo cáo chưa làm tròn trách nhiệm giải tỏa, cưỡng chế, chấm dứt vi phạm đó.

Việc đầu tư, xây dựng, nâng cấp đê điều còn gặp nhiều khó khăn. Nhưng thiếu kinh phí là vấn đề nòng cốt nhất. Trước thực trạng đó, Bộ NN&PTNN có chủ trương đầu tư trọng điểm, không dàn trải và kêu gọi xã hội hóa.                            

Qua trao đổi với phóng viên VTC16, ông Hòai cho biết rõ thêm về vấn đề này: “Với khối lượng công trình lớn và nguồn kinh phí như hiện nay, nếu mà chỉ trông chờ vào ngân sách tập trung của chính phủ và nguồn vốn ODA thì sẽ rất khó cho chúng ta đáp ứng được yêu cầu tiến độ. Chính vì vậy, chúng ta rất cần xã hội hóa để vừa đáp ứng được yêu cầu phòng chống lụt bão vừa phát huy được những nguồn lực hiện có.”

                                  PV VTC16 trao đổi với ông Hoài( bên phải)

Ông Hoài cũng cho biết thêm, như hiện nay, các địa phương đang khẩn trương xây dựng quy hoạch chi tiết phòng chống lũ các tuyến sông qua đê, sau đó thỏa thuận với Bộ NN&PTNN để xác định hành lang thoát lũ trong lòng lũ đến đâu. Ngoài ra, diện tích còn lại, các địa phương có thể khai thác cho vào các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội khác. Với những quỹ đất này, nếu đưa vào khai thác sử dụng để có thêm nguồn lực cho tu bổ, nâng cấp đê điều cũng như quy hoạch lại hàng lang thoát lũ thì đây là nội dung công việc rất tốt, cần triển khai thực hiện. 

Trong bối cảnh hiện nay, khi mà thời tiết ngày càng diễn biến thất thường, khi mà những tác động của biến đổi khí hậu và nước biển dâng ngày càng trở nên rõ rệt thì việc xây dựng, nâng cấp và bảo vệ đê điều càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Những văn bản, chính sách về vấn đề này đề đã được ban hành. Vấn đề còn lại chỉ là tổ chức thực hiện. Đó không chỉ là trách nhiệm của Chính phủ, ngành nông nghiệp hay chính quyền các địa phương…  mà còn là trách nhiệm của mỗi người dân.

                                                                                               Phương Thanh- Văn Dương- Thành Hưng