Cơ duyên đến với con dúi

Năm 1998, những người bạn ở Bản Long của anh Dư Văn Hai thường xuyên đào được dúi rừng. Họ mang đến tận nhà anh Hai để bán.

Tuy có hình dáng bên ngoài rất giống con chuột nhưng anh Hai nhận thấy thịt dúi thơm ngon, da dúi dày và giòn như da lợn rừng nên anh thường xuyên mua chúng để cải thiện bữa ăn cho gia đình.

                                                                Dúi có hình dáng giống chuột

Có lần, anh mua nhiều dúi nên thả bớt vào trong chuồng lợn, đợi khi nào có khách sẽ đem ra làm thịt. Và rồi vô tình anh phát hiện ra một điều đặc biệt, đó là một trong số những con dúi đó đã đẻ con. Vậy là ý tưởng nuôi loài vật này đã manh nha hình  thành  trong anh.

Anh Hải chia sẻ: “Tôi thấy nó giống chuột thì chắc nuôi cũng dễ và đẻ cũng nhiều như chuột. Mới lại thịt nó rất ngon nên nuôi để ăn, thừa ra bao nhiêu thì bán.”                

Chặng đường tìm thức ăn cho dúi

Xét về hình dáng bên ngoài, dúi và chuột giống nhau là thế, nhưng khi bắt tay vào nuôi thì mọi chuyện lại không hề đơn giản như anh Hai đã tưởng tượng.

Vấn đề đầu tiên phải kể đến là thức ăn cho dúi.

Do ngày mới bắt tay vào nuôi dúi, chưa có sách vở nào viết về cách nuôi con vật này, cũng chưa có mô hình của người đi trước để tham khảo nên anh phải thường xuyên tự theo dõi và rút kinh nghiệm.

Theo dõi dúi, anh Hai thấy rằng dúi chỉ ăn trong bóng tối. Nếu chuồng quá nhiều ánh sáng chúng sẽ tìm cách ẩn nấp và bỏ ăn. Bởi trong tự nhiên dúi thường ngủ ngày và kiếm ăn vào ban đêm nên khi đưa vào nuôi nhốt, người nuôi phải nắm được đặc tính này của chúng.

Không ít những sai lầm, trong 3 năm đầu, anh Hai đã phải chứng kiến cảnh dúi chết hàng loạt khi lựa chọn loại thức ăn không phù hợp như cỏ voi, khoai lang.

Sau những lần thử nghiệm không thành, anh Hai đã tìm được loại thức ăn phù hợp, đó là…tre. Việc cho một con vật nuôi ăn tre, tưởng chừng như là một điều kì lạ. Nhưng người nuôi dúi như anh Hai thì thấy rõ ràng, đây là một việc rất khoa học. Việc cho dúi ăn tre là hết sức cần thiết bởi đây là thức ăn ưa thích của chúng trong tự nhiên. Mặt khác, do đặc điểm của dúi là loài gặm nhấm, nếu không được ăn tre thì răng chúng sẽ dài ra đến một giới hạn nào đó, chúng sẽ chết.

Tuy nhiên, không phải loại tre nào, dúi cũng có thể sử dụng làm thức ăn được. Anh Hai cho biết: “Thời gian trước, do chưa có kinh nghiệm nên tôi cho dúi ăn tre Bát độ. Tre đó có cật rất sắc nên cứa vào miệng dúi làm chúng bị nhiễm trùng gây chết một loạt. Từ đó, tôi rút ra kinh nghiệm là dúi chỉ ăn được tre gai, tre hoang và tre rừng thôi.”

Bên cạnh tre, hiện nay, anh Hai chỉ cho dúi ăn ngô để cung cấp chất dinh dưỡng cho dúi. Cả ngô và tre, gia đình anh đều tự trồng và cung cấp cho dúi được. Như vậy, anh tính bình quân 1 con dúi sẽ ăn hết khoảng 7000 đồng, nhiều lắm cũng chỉ là 12.000 đồng một tháng.

                                                   Thức ăn của dúi là tre và ngô

Kinh nghiệm rút ra sau nhiều năm nuôi dúi đã giúp anh ngày càng nắm rõ hơn đặc điểm của loài vật nuôi này, từ đó tìm ra loại thức ăn phù hợp. Tuy nhiên, vấn đề thức ăn cũng chỉ là một trong những khó khăn mà anh Hai đã vấp phải.

“ Nhà thiết kế” chuồng trại của dúi

Trong tự nhiên, dúi thường đào hang để sống, nhưng khi đưa về nuôi, sẽ phải làm chuồng trại như thế nào? Đây quả thực là một câu hỏi khó đối với anh Hai.

Qua quá trình nuôi, anh Hai đã phát hiện ra rằng: chuồng trại là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sức kháng bệnh của dúi. Tuy chúng là loài động vật hoang dã nhưng nếu không đảm bảo được cho chúng về vấn đề chuồng trại thì chúng cũng rất dễ nhiễm bệnh mà chết.

Anh Hai cho biết: “ Nếu chuồng sáng quá thì dúi sẽ bị đau mắt. Nếu chuồng bẩn, hấp hơi  hoặc chưa khô xin măng thì dúi sẽ chết.”

Ban đầu, khi anh Hai mới đưa về nuôi, dúi còn giữ bản tính hoang dã nên rất dữ, nếu nuôi chung thì chúng thường cắn nhau đến chết. Vì vậy, anh phải thiết kế những ô chuồng nhỏ để nuôi mỗi con một ô.

Tuy nhiên, sau 13 năm nuôi và cho sinh sản thành công, những con dúi trong trang trại nhà anh đã được thuần hóa và dần dần trở nên hiền lành. Đó cũng là lý do để anh xây dựng chuồng nuôi dúi tập trung.

                                                     Với chuồng 3m², anh Hai có thể nuôi 30 con dúi

Chuồng nuôi được xây ở nơi kín đáo, ít bị ảnh hưởng bởi tiếng ổn và tránh ánh sáng trực tiếp. Chuồng có đáy làm bằng gạch đỏ để có thể hút được ẩm khi dúi đi vệ sinh ra hoặc tránh hấp hơi khi thời tiết thay đổi. Tường xung quanh được xây cao, tránh để dúi trèo lên trên và tẩu thoát ra ngoài.

Theo kinh nghiệm của anh Hai, chuồng khi xây xong nên để khoảng 6 tháng thì mới cho dúi vào nuôi vì bột xi măng trên tường khi dính vào thức ăn dễ làm dúi bị đi ngoài. Mặt khác, anh còn bố trí những viên gạch cố định đưới nền chuồng và kê vào đó những tấm b-lô xi măng hoặc dụng cụ mà dúi có thể sử dụng làm nơi ẩn nấp.

Mày mò cho dúi sinh sản

Không chỉ liên quan đến dịch bệnh, chuồng trại và cách nuôi nhốt còn ảnh hưởng khá nhiều đến khả năng sinh sản của dúi sau này. Nếu nuôi riêng lẻ mỗi con một chuồng thì một con dúi chỉ đẻ trung bình 2 lứa/năm, chưa kể việc theo dõi chu kỳ động dục của từng con như thế nào sẽ mất rất nhiều thời gian.

Đến nay, thay vì việc tối tối anh Hai phải vào chuồng tìm xem con dúi nào có biểu hiện động dục thì nay anh chỉ cần soi đèn pin 1 lượt để tìm ra con nào đang có chửa. Những con dúi có chửa sẽ được tách ra nuôi riêng lẻ để tiện cho việc quản lý, theo dõi và sinh sản sau này.

Dúi mẹ mang thai khoảng 45 ngày sẽ sinh con. Dúi mẹ sau khi sinh sức khỏe sẽ yếu. Mặt khác, thức ăn của dúi chi đơn giản là tre và ngô nên lượng sữa mà dúi mẹ sản sinh ra thường chỉ đủ cho khoảng 3 dúi con. Nếu nuôi trên 3 dúi con, chúng có thể bú dúi mẹ đến khi chết.

                                                                             Anh Hai chăm sóc dúi

Sau khoảng 28 ngày nuôi cùng mẹ, dúi con sẽ được tách ra nuôi riêng. Ban đầu cần cho dúi con ăn tre bánh tẻ vì răng của chúng còn yếu.

Sau khoảng 3 tháng nuôi là dúi con có thể xuất bán được. Dúi nuôi thương phẩm của gia đình anh Hai thường được xuất bán vào khoảng thời gian từ 30/4 đến 2/9 bởi thời điểm này, giá dúi vào khoảng 420 nghìn đồng/kg, cao hơn hẳn những dịp khác.

Giá giống được bán ra tùy vào từng cỡ tuổi, nếu dúi 3 tháng tuổi được bán với giá 300 nghìn/con thì khi 10 tháng tuổi sẽ bán với giá 550 nghìn đồng/con. Khi người nuôi mua 3 cái 1 đực thì giá bán sẽ là 700 nghìn đồng/con.

Ngoài những đặc điểm như trên thì dúi là động vật hoang dã nên khi mua giống người nuôi nên mua ở những cơ sở có chứng nhận của kiểm lâm địa phương để thuận tiện cho việc vận chuyển cũng như chăn nuôi sau này.

Sau 13 năm mày mò, sáng tạo và rút kinh nghiệm, anh Hai đã bỏ lại phía sau những thất bại để ngày càng trở nên thành công hơn trong nghề nuôi dúi. Cũng chính bởi sự quyết tâm, say mê và theo đuổi đến cùng mà giờ đây, quy trình nuôi dúi đã được anh hoàn thiện để giới thiệu đến đông đảo bà con muốn học tập.

Hiện nay, anh Hai có hơn 1000 con dúi. Vậy là những cố gắng của anh Hai giờ đây đã được đền đáp bởi nhờ con dúi mà anh đã phát triển được kinh tế gia đình, xây dựng được uy tín và thương hiệu trên thị trường.

Ngọc Hà