Ưu điểm của nhãn ghép vải

Người nông dân với ý tưởng táo bạo nhãn ghép trên vải là ông Lê Thế Hơn ở Hồng Giang, Lục Ngạn, Bắc Giang. Ông thực hiện việc ghép này ở những cây vải kém chất lượng, nhưng sinh trưởng tốt, không sâu bệnh. Giống mắt ghép ông chọn hai giống là nhãn chín sớm và chín muộn. Các cây giống cung cấp mắt ghép này được ông Hơn chọn từ chính trong vườn nhà, ngoài ra ông còn sưu tầm từ một số nơi khác như Hà Tây, Hưng Yên…

Hiện nay, gia đình ông Hơn có khoảng 30 gốc vải thiều đã được cải tạo thành vườn nhãn chất lượng và năng suất cao.

                                

Ông Hơn cho biết: " Mô hình trồng nhãn ghép trên vải có rất nhiều ưu điểm như sớm được thu hoạch. Ngay đến năm thứ hai là nhãn có thể cho thu hoạch rồi chứ không như nhãn thường, phải đến năm thứ tư. Ngoài ra lại tiêu tốn ít nước, ít sâu bệnh hại, do vậy không tiêu tốn nhiều tiền vào thuốc bảo vệ thực vật" .

Cây nhãn ghép, tận dụng khả năng nuôi quả của gốc vải nên chất lượng quả  rất tốt, quả thơm, giòn, ngon ngọt. Hơn thế nữa, vì cây gốc ghép đã rất thích nghi với điều kiện khí hậu đồng đất Bắc Giang do vậy việc chăm sóc cũng tương đối dễ dàng.

Về tưới tiêu, ông Hơn bố trí hệ thống rãnh thoát nước xung quanh vườn. Ngoài ra, trong mỗi hàng nhãn ghép đều có một rãnh thoát nước phụ để có thể tiêu nước kịp thời. Từ đó, đảm bảo độ ẩm thích hợp cho vườn cây.  

Về phân bón thì bón mạnh một lần vào thời điểm sau thu hoạch, vào mỗi đợt lộc, và vào thời điểm ra hoa đậu trái. Khi nhãn tròn trái thì tiến hành bón kali để nuôi quả, từ đó, tăng hàm lượng đường và cải thiện về mẫu mã quả.

Nông dân sáng tạo để thoát khó

Khi được hỏi vì sao lại lấy vải làm gốc ghép cho cây nhãn, ông Hơn hướng mắt ra vườn vải với vẻ mặt buồn rầu và nói rằng: “ Tại trồng vải cực quá cô à, cứ được mùa lại mất giá hoài”.

Theo điều tra nông nghiệp nông thôn tháng 10/2008, riêng huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang diện tích trồng vải thiều đã là 18.500 ha. Diện tích trồng vải tăng đã kéo giá vải liên tục giảm mạnh. Có những thời điểm, giá vải chỉ đạt 2000 đồng/kg.

Người dân đối mặt với bài toán muôn thuở  là được mùa, mất giá. Nhiều người dân bắt đầu đốn vải và tìm cây trồng thay thế. Ông Lê Thế Hơn, một trong những người có vườn vải ngon và được giá nhất vùng Bắc Giang cũng đối mặt với thực trạng này. Nhưng cái khó của gia đình ông là diện tích đất của gia đình hạn hẹp. Vải lại là nguồn thu nhập chính. Nếu chặt vải và trồng cây mới sẽ khiến gia đình ông trong 3-4 năm tới không thể có thu nhập.

Sau nhiều ngày trời suy nghĩ, ông đã nghĩ tới việc tận dụng gốc vải cũ. Vào năm 2004, ghép vải sớm lên gốc vải không thành công, ông đã nghĩ tới việc ghép nhãn chỉ với một cơ sở duy nhất là cây cùng họ, đều ăn cùi. Đây là điều trước đó, chưa có ai làm và cũng chưa có một công trình nghiên cứu nào đề cập tới.

                                                   Ông Hơn ở vườn ghép

Các giống nhãn được ông chọn là giống Nhãn Hương Chi; nhãn chín muộn Hà Tây; nhãn chín muộn Hưng Yên. Ông tiến hành hai cách ghép là ghép mắt và ghép đoạn cành.  Ông nhớ lại: “Với những cây bị chết thì tôi tiến hành ghép thay thế ngay sau đó bằng giống nhãn khác và thật vui mừng vì tỉ lệ sống của vườn ghép đạt 80%”

Theo đúng như mong đợi của ông Hơn, một năm sau ngày ghép, cây ghép đã ra quả. Nhìn thấy trên những gốc vải từng chùm nhãn sum suê, quả ngon, ngọt, mẫu mã đẹp, Ông Hơn thấy vui mừng khôn xiết.

Từ sáng tạo của nông dân trở thành tiến bộ kỹ thuật

Ngay sau khi biết tin về vườn nhãn ghép cải tạo trên vải thành công, GS- TS NGô Thế Dân, Phó chủ tịch Hội làm vườn Trung ương đã tìm đến nơi để tìm hiểu. Theo giáo sư Ngô Thế Dân, việc ghép này là hoàn toàn có cơ sở khoa học.

                                    GS Ngô Thế Dân( bên trái) và ông Hơn ở vườn vải

GS- TS Dân chia sẻ : “ Tôi thấy nếu sáng kiến ghép nhãn trên vải được nhân rộng sẽ có nhiều ý nghĩa thiết thực cho bà con nên tôi đã đề xuất và thực hiện đề tài: Ghép nhãn lên vải duy trì thu hoạch hàng năm của nông dân”.

Quá trình ghép cho thấy: Trong 4 giống chọn ghép thì có 3 giống  phát triển tốt. Riêng giống nhãn lồng Hưng Yên, mầm ngủ ở cành ghép vẫn bật lên nhưng lại chết ngay sau đó.  Theo lý giải của giáo sư Dân, có thể do các tổ chức mô tế bào của cây vải thiều và cây nhãn lồng Hưng Yên không hòa hợp.  Do đó việc chọn giống nhãn phù hợp để ghép là một trong những yếu tố hàng đầu quyết định thành công.  Và nó chỉ có thể đúc kết qua thí nghiệm.

Quá trình thực nghiệm cho thấy, tỉ lệ sống của tổ hợp ghép phụ thuộc rất nhiều vào thời gian ghép.  Người ghép càng có ít kinh nghiệm, thao tác ghép chậm thì tỉ lệ sống rất thấp. Ngoài ra, nếu không phun trừ kiến, rệp, bọ trĩ và bọ phấn kịp thời, chúng sẽ phá trụi mầm.

GS- TS Dân cũng lưu ý rằng ghép nhãn trên vải là vấn đề kỹ thuật rất mới, cần phải tiếp tục theo dõi. Trước khi nhân rộng mô hình, việc đánh giá về khả năng ra hoa, tạo quả, chất lượng quả cũng như khả năng tiếp hợp lâu dài giữa cành nhãn ghép và gốc vải ghép là rất cần thiết, cần có sự đi sâu nghiên cứu của những đơn vị thực hiện và cơ quan quản lý.

                                                                                                 Như Quỳnh