Có nhiều nguyên nhân để giải thích cho sự tăng giá của nông sản, thực phẩm. Nhưng có một thực tế là, nông dân vẫn bán nông sản tại ruộng, tại trại với giá thấp, hoặc không tăng nhiều. Trong khi người tiêu dùng lại phải chịu một mức giá nhiều khi là “trên trời”. Ví dụ như giá rau vào đầu tháng 10 đã tăng gấp đôi so với trước đó.

Khâu trung gian hưởng lợi lớn

Một trong những nguyên nhân được đề cập đến là hiện nay đang tồn tại quá nhiều khâu trung gian trong tiêu thụ nông sản, thực phẩm.

TS Nguyễn Minh Phong, Viện Nghiên cứu Kinh tế- Xã hội Hà Nội cho biết trong sản xuất- tiêu thụ thì có hai phương thức. Một là với những người sản xuất nhỏ, họ sẽ trực tiếp đi bán lẻ. Hai là với những nhà sản xuất lớn, những doanh nghiệp lớn,  họ sẽ qua một bên trung gian để bên trung gian này bán lẻ ra thị trường.  

Ở nước ta thì cả hai cách đều phù hợp, nhưng về lâu dài và hiệu quả thì phương thức thứ hai phù hợp hơn vì tính chuyên nghiệp, ổn định đầu ra, tiết kiệm chi phí.

Tuy nhiên, theo TS Nguyễn Minh Phong, ở nước ta, phương thức lưu thông bộc lộ mặt trái nhiều hơn là tích cực. Lực lượng trung gian tổ chức thu gom, tiêu thụ bằng nhiều cách để đạt lợi nhuận cao. Hiện nay, ở nước ta, lực lượng trung gian đạt trung bình 30-50% lợi nhuận, có khi đạt gấp 2, thậm chí gấp 3 lần.

                     Thu nhập người trồng rau ở Đông Anh, HN không thay đổi trong dịp rau tăng giá

Vấn đề đặt ra là phải giảm bớt các khâu trung gian này để nông dân có lãi và người mua được mua theo đúng giá trị thật. Một trong các giải pháp đang được đánh giá cao là hình thành các chuỗi sản xuất, cung ứng nông sản, thực phẩm.

Hình thành chuỗi cung ứng thực phẩm bình ổn giá

Ngay sau khi triển khai chương trình bình ổn cả năm đối với 9 nhóm mặt hàng lương thực, thực phẩm thiết yếu vào năm 2010, TPHCM đã đề ra hàng loạt giải pháp nhằm đảm bảo việc thực hiện bình ổn hiệu quả nhất. Trên cơ sở chương trình bình ổn thị trường, TPHCM đã hình thành chính sách hợp tác, hình thành vành đai cung cấp thực phẩm an toàn.

Theo cách thức tổ chức và tiêu thụ của chuỗi cung ứng thực phẩm bình ổn tại Tp. HCM, các doanh nghiệp cần có điều kiện về tài chính, mạng lưới phân phối, có liên kết nhằm đảm bảo cung ứng hàng hóa với số lượng lớn.

Vùng nguyên liệu được xây dựng chủ yếu dựa vào thế mạnh tại địa phương: rau củ lấy chủ yếu Lâm Đồng và các huyện ven thành phố;  gia súc, gia cầm, trứng gia cầm ở Đồng Nai, Long An, Tiên Giang, Bình Phước; thủy hải sản ở Cà Mau, An Giang, Phú Yên… Trong hợp tác, doanh nghiệp kí kết trực tiếp với những nông dân, HTX, cam kết bao tiêu sản phẩm trên cơ sở doanh nghiệp đầu tư, ứng vốn và làm kế hoạch về sản lượng.

Liên hiệp Hợp tác xã thương mại Saigon Co.op là doanh nghiệp đứng đầu trong hoạt động theo nguyên tắc trên ở Tp. HCM. Bà Bùi Hạnh Thu, Phó Tổng giám đốc Saigon Co.op cho biết: “Hiện nay, trong việc kinh doanh mặt hàng thực phẩm Sài Gòn Co.op cần phải có chủ động nguồn hàng. Để làm được điều này thì chúng tôi phải liên kết vùng nguyên liệu và cách triển khai việc tạo nên chuỗi cung ứng này. Bước đầu trong việc xác định các mặt hàng trọng yếu thì chúng tôi quan tâm tới thịt gia súc gia cầm và rau củ quả, trái cây. Khi xác định được mặt hàng rồi thì chúng tôi phối hợp với Sở NN& NT các tỉnh, thành phố có vùng nguyên liệu.”

Nguyên tắc chương trình bình ổn là khi giá biến động, nguyên liệu tăng 15%  thì doanh nghiệp được điều chỉnh giá. Khi hình thành chuỗi cung ứng thực phẩm khép kín từ sản xuất đến lưu thông sẽ  giảm bớt trung gian, đảm bảo giá thành luôn thấp hơn 10% so với thị trường.

                                        Gian hàng của siêu thị Co.opMart của Saigon Co.op

Cách làm này sẽ giúp cho nguồn cung hàng hóa trên thị trường được duy trì ổn định, không xảy ra thiếu hàng cục bộ. Việc kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc, chất lượng sản phẩm cũng dễ dàng hơn. Giảm được chi phí dự trữ trong từng khâu tạo thuận lợi rất lớn cho công tác bình ổn thị trường.

Cũng theo bà Bùi Hạnh Thu, Phó tổng giám đốc Saigon Co.op, hình thành chuỗi cung ứng thực phẩm khép kín từ sản xuất đến lưu thông mang lại lợi ích cho cả nông dân, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Bà Thu cho biết: “Tôi thấy cái lợi ích của việc hình thành chuỗi này thì nó có lợi cho rất nhiều phía người tiêu dung vì chất lượng và giá đã được các cơ quan quản lý nhà nước hay các doanh nghiệp cam kết. Cái lợi thứ hai là lợi cho nhà nông yên tâm đầu tư sản xuất sản phẩm của mình đã được bao tiêu không bị áp giá và những lúc giá rớt. Ngoài ra với vốn chúng tôi ứng nhà nông có thể đầu tư phát triển mở rộng canh tác diện tích của mình để có những cơ sở về sơ chế.”

Để phát triển các chuỗi cung ứng thực phẩm bình ổn giá, UBND TP.HCM đã giao cho chỉ  Ban chỉ đạo 09 , UBND quận, huyện cùng các doanh nghiệp tự tìm các mặt bằng để xây dựng các chuỗi của mình.

Phát triển chuỗi cửa hàng này là một điều kiện để mở rộng các hệ thống phân phối và tiêu thụ hàng hóa, sản phẩm của người dân và doanh nghiệp.

Bà Lê Ngọc Đào, PGĐ Sở Công Thương cho biết: “Hiện nay, trên địa bàn TP hệ thống chuỗi đã có các siêu thị, doanh nghiệp mở rộng để phát triển chuỗi. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng có các doanh nghiệp bên ngoài chương trình, hiện nay thì có trên 200, chúng tôi đang phấn đấu để nhân rộng, phấn đấu đến cuối năm có 300 cửa hàng tiện ích. Đặc biệt chúng tôi quan tâm đến các quận, huyện vùng ven.”

Theo ý kiến của đại diện Sở Công Thương TP.HCM, việc phát triển chuỗi cung ứng thực phẩm bình ổn giá là một chiến lược của thành phố trong việc tạo nguồn hàng. Liên kết các chuỗi cung ứng là một chiến lược kinh doanh đúng đắn. Một chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn có lợi cho sức khỏe, cho cộng đồng.

Theo nhận định của nhiều chuyên gia về thị trường, giải pháp mà Sở Công thương Tp.HCM  thực hiện chắc chắn sẽ là một tham khảo khả thi cho Hà Nội và cả nước. Cách làm này sẽ giúp cho nguồn cung hàng hóa trên thị trường được duy trì ổn định; thị trường sẽ không xảy ra thiếu hàng cục bộ; kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc, chất lượng sản phẩm. Nếu phối hợp và triển khai tốt sẽ giảm được chi phí dự trữ trong từng khâu, tạo thuận lợi rất lớn cho công tác bình ổn thị trường.

Phương Thanh- Trịnh Sơn